De goedkoopste CFexpress Type B bouw je zelf

Voordat we dieper ingaan op het daadwerkelijk ombouwen van een SSD tot CFexpress-kaart: neem wat context. Het project klinkt voor sommigen wellicht namelijk wildvreemd, tot aan een tikkeltje gevaarlijk. Wees echter gerust: SSD’s en CFexpress-kaarten staan dichter bij elkaar dan je wellicht gedacht had…

Wat is het verschil tussen CFexpress en een SSD?

In de basis is CFexpress een opslagstandaard gebaseerd op NVMe-opslag en de PCIe-interface. Dat is, even kort door de bocht, hetzelfde spul waar moderne SSD’s voor (spel)computers op draaien. Een CFexpress-kaart verschilt in wezen dus niet veel van de schijfjes zoals die in de Steam Deck, zij het enkel met andere contactpuntjes en in een specifieke omhulsel – gemaakt om direct in camera’s of recorders te prikken.

Laat nu net de Type B-pasvorm van CFexpress groot genoeg zijn om de kleinste SSD-schijfjes te huizen. Dat zijn de printplaatjes van het zogeheten 2230-formaat: 22 millimeter breed en maximaal 30 millimeter lang. Dat past precies in het ‘kastje’ van een Type B-kaart. Met een passend omhulsel en een adaptertje voor de contactpunten, kan iedere kleine NVMe-schijf een CFexpress Type B-kaart worden. Soms is één en één gewoon twee.

Dergelijke ombouwpakketjes zijn al langer in omloop bij de gemiddelde Chinese groothandel. De merken en productnamen verschillen van week tot week, maar voor bedragen vanaf 15 euro bestel je een volledig metalen CFexpress Type B-behuizing, inclusief geïntegreerde adapter contactpinnen. Die worden aangeboden door fabrikanten met namen als Jeyi, Zitay of Rageer, maar het zijn veelal dezelfde pakketjes. Voor mijn voorbeeldgeval kocht ik een omhulsel van Jeyi, voor pak ‘m beet 18 euro.

Hoe verandert een SSD in een CFexpress Type B?

Het daadwerkelijke knutselproces heeft niet veel om het lijf. Het gros van de eerdergenoemde Chinese ombouwpakketjes bestaat uit een tweedelige aluminium behuizing, bij elkaar gehouden door zes minuscule schroefjes. Zelfs een passend kruiskopschroevendraaiertje wordt in de meeste gevallen inbegrepen.

Het doe-het-zelven zit ‘m in de volgende stappen:

1. Schroef de twee omhulselhelften uit elkaar.

2. Sluit je SSD op de geïntegreerde NVMe-CFE-adapter aan.

3. Plaats de SSD en adapter terug in het omhulsel.

4. Breng (indien gewenst) een dungelaagde koeloplossing aan.

5. Schroef het bovenste plaatje er weer stevig op.

Zolang je enigszins voorzichtig te werk gaat, kan er niet veel misgaan. Het is vooral even opletten of alles goed op zijn plek zit, voordat je het omhulsel weer strak dichtschroeft.

Een beetje klemming is helemaal oké: des te meer direct contact de SSD met het metaal maakt, des te efficiënter de hittegeleiding. Een dotje koelpasta of een thermisch membraantje helpt daar mogelijk ook bij, al is het geen must. Die stap is vooral relevant voor de professionele videograaf – waarover later meer.

Let wel op: Schroefjes die zichtbaar uitsteken, kun je beter vermijden. De metalen kopjes gaan mogelijk krassen of schuren aan de binnenkant van kaartsleuven. Dat heb je natuurlijk liever niet. Zorg er dus voor dat de doe-het-zelf-kaart stevig dichtgeschroefd zit, voordat je overstapt op daadwerkelijk gebruik.

Welke SSD is het beste als CFexpress-kaart?

De keuze voor een geschikte SSD is minder rechttoe-rechtaan dan het concept, laat staan het knutselwerk. Sowieso moet het dus een 2230-model zijn, maar welke precieze schijf de beste optie is? Dat antwoord is afhankelijk van het beoogde gebruik voor je CFexpress Type B-kaart.

Vrees niet: de kosten zijn in alle gevallen ‘gunstiger dan’. Een terabyte aan passende SSD-opslag is, inclusief Chinees omhulsel, vaak al honderden euro’s goedkoper dan een rappe CFexpress met hetzelfde volume. Voor significant lagere aankoopbedragen krijg je op deze manier dus meer CFexpress-opslag. Doet de snelheid er meer toe, dan ligt de keuze in SSD’s wel iets lastiger.

Een enigszins gedegen NVMe SSD van de derde PCIe-generatie voldoet al makkelijk voor flink fotowerk. Draai je echter zware video-opnames, die per seconde meer data verzetten dan een boel RAW-foto’s, dan moet je toch echt beroep doen op het snelst beschikbare spul. Denk aan luxere SSD’s voor gamers, dan wel de hoger aangeschreven PCIe 4.0-schijven.

Voor dit artikel was Kingston zo vriendelijk om een NV3-schijf toe te sturen, met maar liefst 2 terabyte aan volume. Dat betreft dus een PCIe 4.0-model, nota bene de grootste uitvoering voor de 2230-vorm. In theorie schrijft deze NV3 met maximaal 5.000 megabyte per seconde, maar in dit specifieke praktijkgeval pakt die belofte anders uit. De reden daarachter vraagt om meer technische context…

De valkuil van SSD’s in deze vorm

Door de manier waarop de CFexpress-standaard is gebouwd, vallen de schrijfsnelheden lager uit dan de beloftes van luxe SSD’s. De meeste SSD’s gaan namelijk uit van een bandbreedte verspreid over vier PCIe-bussen van hun eigen generatie. Zo topt de theoretische snelheid van PCIe 4.0 x4 af op 7.877 MB/s. Lees: behoorlijk rap.

Maar – en dit is jammerlijk – CFexpress is van oorsprong gebaseerd op PCIe 3.0 en gebruikt slechts twee van de vier mogelijke bussen. Een halvering van de bussen halveert op haar beurt de maximale bandbreedte. Daardoor topt de theoretische snelheid van CFexpress Type B als interface af op circa 1.969 MB/s. Snellere CFexpress-specificaties (‘CFexpress 4.0’) zijn weliswaar onderweg, maar op moment van schrijven werken vrijwel alle camera’s nog steeds met dat oudere PCIe 3.0-snelheidslimiet.

Data schrijven op maximaal twee gigabyte per seconde is nog steeds een flink ‘plafond’ wat betreft snelheid, maar lang niet elke SSD is geoptimaliseerd voor deze toepassing. De meeste opslagfabrikanten gaan uit van optimale gebruikerscenario’s, op de maximale hoeveelheid PCIe-banen.

In welke mate een kleine SSD dus ook lekker functioneert op twee banen (en op PCIe 3.0-limieten) is iets wat wij als ‘zelfbouwers’ zelf moeten uitvogelen. In het jammerlijke geval dat een SSD de benodigde schrijfsnelheid niet (voortdurend) bijhoudt, kan het voorkomen dat data niet goed wordt weggeschreven of zelfs verloren raakt. Daarnaast kan een opslagmedium tijdens zware schrijfsessies te heet oplopen om het proces veilig voort te zetten.

De Kingston NV3 in de CFexpress-praktijk

Des te meer reden om de ‘Kingston CFexpress Type B-kaart’ eens goed te beproeven. Zowel mijn Nikon Z6 als Nikon Z8 herkennen de SSD-in-omhulsel direct als CFexpress; er is nul sprake van incompatibiliteit. Beide camera’s schrijven zonder tegensputteren foto’s en video weg. Zelf test ik de NV3 vooral voor dat laatste; langdurige en hoogwaardige video blijft vaak het pijnpunt voor een goede CFexpress.

Een opname van 8K-resolutie op 30 frames per seconde in de H.265-codering (10-bits) is appeltje-eitje: dat houdt de NV3-kaart een volle tweeënhalf uur vol – de maximale ononderbroken opnametijd van een Nikon Z8. Daar kun je een flinke presentatie mee schieten. Kies je daarentegen voor minder gecomprimeerde codering, aan de hand van zwaardere coderingen, dan zal de kaart vaker moeten rusten om overhitting tegen te gaan.

Tijdens een 4,1K-opname op 60 frames per seconde in Apple’s ProRes RAW-codec (12-bits) krijgt de kaart het sneller heet. Na circa 36 minuten staakt de kaart zelf de opname, omdat deze simpelweg te heet wordt. De opname wordt overigens netjes afgerond en is bruikbaar – blijk van toereikende veiligheidsmaatregelen vanuit Nikon – maar direct doorschieten is niet aan te raden.

Op Nikons eigen N-RAW-codering (12-bits) komt overhitting sneller voor. Die schiet resoluties tot 8K op maximaal 60 frames per seconde, waar één seconde van de ‘High Quality’-optie al snel 720 MB (!) weegt. De Kingston NV3 houdt dat in mijn tests ‘slechts’ 12 minuten en 35 seconden uit, voordat de kaart te heet wordt om door te zetten. Die resultaten zijn alleszins nobel, maar hier zien we duidelijk dat deze SSD minder goed geoptimaliseerd is voor het zwaarste videowerk.

Ter referentie: mijn traditionele Lexar Professional Gold (1TB) houdt zowel de N-RAW-opname als die op ProRes RAW langer uit. De kant-en-klare kaart is aanzienlijk duurder en zit na respectievelijk 22 minuten en 29 minuten ramvol – te wijten aan die enkele terabyte opslagvolume – maar de kaart weet zijn temperaturen beter te temperen tijdens zware opnames. Ook deze ‘officiële’ CFexpress wordt flink warm, maar van afgebroken opnames was daar nooit sprake.

Reden voor jou om kosten te besparen op opslag?

Als er één conclusie is die ik zou moeten trekken uit dit experiment, zou ik zeggen: laten we voortaan vaker zelf onze CFexpress-kaarten bouwen. Er valt veel te winnen als het gaat om goedkopere opslag voor mooie, moderne camera’s.

Want, laten we wel wezen: er zijn weinig waardige CFexpress-kaarten in omloop. Het aanbod is (zeker in de Benelux) klein, de vraagprijzen buitenproportioneel hoog. Twee terabyte van het snellere CFexpress-aanbod kost al snel zeshonderd euro of meer. Een ‘omgebouwde’ SSD is haalbaar voor makkelijk de helft van dergelijke bedragen.

Niet elke SSD zal even geschikt zijn voor ieder soort toepassing. Daar zit de crux; als CFexpress-doe-het-zelvers moeten we zelf ontdekken welke SSD’s toereikend zijn voor specifieke gebruikscenario’s. Zo doet de Kingston NV3 voor een prikkie prima dienst als ruime foto-opslag en aardig wat videowerk. Enkel de allerzwaarste RAW-opnames houdt de NV3 niet lang vol, maar het blijft een behoorlijke prestatie.

Ondertussen blijf ik zelf in de markt voor een SSD het hoofd koeler houdt met zwaardere videoprojecten. Hit me up als je daar een goede schijf voor vindt; ik sta open voor alle suggesties, dan wel verdere vragen. Laat simpelweg van je horen met een reactie hieronder, of tik me aan op Bluesky of Instagram.